Arkana birini almak motosikletin karakterini değiştirir. Ağırlık merkezi yükselir, fren mesafesi uzar, kalkışta ve virajda motor farklı tepki verir. Üstelik yolcunun her hareketi direkt olarak senin dengeni etkiler. Bu rehberde önce yasal tarafı (kask, eldiven, ruhsattaki yolcu sayısı, çocuk yolcu), sonra yolcuya ne anlatman gerektiğini ve yolcuyla nasıl sürmen gerektiğini adım adım anlatıyoruz.
Yasal taraf: artçı için kurallar
- Ayrı oturma yeri şart: Karayolları Trafik Kanunu'nun 66. maddesine göre sepetsiz motosiklette sürücünün arkasında yeterli bir oturma yeri yoksa başka birini bindirmek yasak.
- Ruhsattaki sayı aşılamaz: 7574 sayılı Kanunla yenilenen hükme göre, tescil kayıtlarında yazan kişi sayısından fazlası taşınamaz. Fazla yolcu en yakın yerleşim yerinde indirilir ve bunun bütün masrafı sürücüye aittir. Bu iki kurala uymamanın cezası 5.000 TL.
- Kask: Yolcu kaskı takmak ve bağlamak zorunda. Kask kuralının cezası ilk ihlalde 2.500 TL ve bir yıl içinde tekrarında artıyor.
- Eldiven: 4 Kasım 2025'ten beri motosiklet yolcusu için de koruyucu eldiven zorunlu.
- Gece: Yolcu da gece yolculuklarında reflektif yelek ya da benzeri bir giysi giymeli.
Zorunlu ekipmanın tamamını ve ceza tutarlarını zorunlu ekipman rehberinde ayrıntılı anlattık.
Çocuk yolcu: kanunda ne yazıyor?
Kanunun motosiklet ve koruyucu sistem maddelerinde (66 ve 78) motosiklet yolcusu için bir yaş sınırı yazmıyor. Yönetmelikte ayrıca bir yaş sınırı olup olmadığını resmi bir kaynaktan doğrulayamadık. Kesin olan bir kural var: 15 yaşını doldurmamış çocukların koruyucu sistemleri, yani bağlı kaskı usulüne uygun kullanmasını sağlamak sürücünün görevi. Sağlamayan sürücüye 5.000 TL ceza uygulanıyor.
Yaş sınırı yazmaması her çocuğun yolcu olabileceği anlamına gelmiyor. Güvenlik açısından ölçüt yaş değil, çocuğun bedeni ve olgunluğu:
- Ayakları yolcu basamaklarına rahatça yetişmeli. Basamağa basamayan bir yolcu, frenlemede ya da çukurda kayıp seni de dengesizleştirebilir.
- Kendi bedenine uygun bir kaskı olmalı. Yetişkin kaskı çocuğun başında oynar ve koruma sağlamaz. Seçenekler çocuk ekipmanı sayfasında.
- Uzun süre uyanık ve dikkatli kalabilmeli. Yorgun ya da uykusu gelen bir çocuk arkada tehlikelidir.
- Ne yapması gerektiğini anlayıp uygulayabilmeli: sıkı tutunmak, ayakları basamaktan kaldırmamak, ani hareket yapmamak.
Yola çıkmadan önce: motoru hazırla
- Lastik basıncı: Kullanım kılavuzu genellikle tek kişi ve yolcuyla ya da yükle sürüş için ayrı soğuk basınç değerleri verir. Yolcuyla çıkacaksan yüklü değeri uygula. Ayrıntılar lastik basıncı rehberinde.
- Arka süspansiyon: Amortisörde ön yükleme ayarı varsa ekstra ağırlığa göre artır. Ayar yapılmazsa motorun arkası çöker, far yukarı bakar, direksiyon hafifler.
- Ayna ve far: Yolcu bindiğinde motorun açısı değişir; aynaları ve gerekiyorsa far ayarını yolcu oturmuşken kontrol et.
- Azami yük: Kılavuzda motorun taşıyabileceği toplam yük yazar. Sen, yolcun ve bagaj bu sınırı aşmamalı.
- Basamaklar ve tutamaklar: Yolcu basamakları açık ve sağlam olmalı. Tutamak yoksa yolcu senin beline tutunacak demektir.
Yolcuya ne anlatmalısın?
Yolcunun ne yapacağını bildiğini varsayma, ilk kez binen biriyse hiç varsayma. Yola çıkmadan önce şu kuralları anlat:
- Binmeden ve inmeden önce haber ver, onay bekle. Sen motoru dik tutup ön freni sıkarken biner ya da iner.
- Sıkı tutun. Belinden ya da kalçandan veya varsa yolcu tutamaklarından. Kalkışta ve frende vücudu sana çarpmamalı, geriye kaçmamalı.
- Ayaklar her zaman basamakta. Kırmızı ışıkta dururken bile ayağını yere indirmemeli; dengeyi sen sağlarsın.
- Sıcak ve hareketli parçalardan uzak dur. Egzoz susturucusu ve zincir bacak hizasındadır; özellikle inerken egzoza değmemeye dikkat etmeli.
- Virajda motorla birlikte yat, karşı koyma. Viraj yönünde senin omzunun üzerinden bakmak bunu kendiliğinden sağlar.
- Ani hareket yok. Arkada dönüp bakmak, kıpırdanmak ya da kendini dik tutmaya çalışmak motoru dengesizleştirir.
- İşaretleri belirleyin. Durmak istediğinde ya da rahatsız olduğunda omzuna dokunmak gibi basit bir işaret üzerinde anlaşın. Uzun yolda intercom işini çok kolaylaştırır.
Yolcuyla nasıl sürmelisin?
Yolcu varken motor daha ağır ve daha yavaş tepki veren bir araca dönüşür. Sürüşünü buna göre değiştir:
- Daha erken fren yap. Ek ağırlık durma mesafesini uzatır. Duracağın yere yaklaşırken her zamankinden önce yavaşlamaya başla.
- Takip mesafesini aç. Öndeki araçla ve yandaki araçlarla aranda daha fazla boşluk bırak.
- Daha büyük boşluk bekle. Kavşaktan geçerken, ana yola katılırken ya da sollarken motor eskisi kadar çabuk hızlanmaz.
- Virajlarda ve bozuk zeminde yavaş. Yatış açısını ve hızı biraz düşür, çukur ve kasislerden önce yavaşla.
- Önceden haber ver. Kalkıştan, sert frenden, keskin dönüşten ya da kasisten önce yolcuyu uyar.
- Debriyajı ve gazı yumuşak kullan. Ani kalkış yolcunun geriye kaymasına, sert vites geçişleri kaskların çarpışmasına yol açar.
Frenleme ve viraj tekniğinin temellerini fren tekniği ve viraj tekniği rehberlerinde anlattık.
İlk kez yolcu alacaksan
Yolcuyla ilk sürüşünü trafikte değil, boş bir otoparkta ya da sakin bir sokakta yap. Birkaç kez kalk, dur, düşük hızda dön ve motorun ağırlaşan tepkisini hisset. Özellikle dururken iki ayağını yere sağlam bastığından ve motoru dik tutabildiğinden emin ol; yolcu varken motoru dururken dengede tutmak çok daha zordur. İlk yolculuğu kısa tut, sonra yolcuna nasıl hissettiğini sor. Sele yüksekliği yüksek bir motorda yolcu varken ayaklarını yere basmakta zorlanıyorsan alçak seleli motorlar rehberine göz at.
Yolcunun ekipmanı
Yolcu da düşer ve olacakları sürücü kadar önceden göremez. Bağlı bir kask ve eldiven yasal asgari; bunun yanında bileği kapatan bot, korumalı mont ve kalın bir pantolon şart. Kapalı ya da modüler kask yolcuyu rüzgardan ve böceklerden de korur. Seçenekler: kapalı kasklar, modüler kasklar, montlar, botlar, reflektif yelekler.
Sonuç
Yolcu taşımanın yasal özeti kısa: arkada ayrı bir oturma yeri, ruhsatta yazandan fazla kişi yok, yolcuda bağlı kask ve eldiven, gece reflektif yelek. 15 yaşından küçük yolcunun ekipmanından sen sorumlusun. Gerisi sürüş disiplini: lastik ve süspansiyonu yüke göre ayarla, yolcuya kuralları anlat, erken fren yap, mesafeyi aç ve her hareketi önceden haber ver.
Sık sorulanlar
Motosiklette çocuk taşımak yasak mı?
Kanunun motosiklet maddelerinde bir yaş sınırı yazmıyor; yönetmelikte ayrı bir sınır olup olmadığını doğrulayamadık. 15 yaşından küçük çocuğun kaskını usulüne uygun kullanmasını sağlamak sürücünün sorumluluğu ve uyulmazsa sürücüye 5.000 TL ceza uygulanıyor. Ayakları basamağa yetişmeyen çocuğu taşıma.
Ruhsatımda tek kişilik yazıyorsa yolcu alabilir miyim?
Hayır. Tescil kaydında belirtilen kişi sayısından fazlasını taşımak yasak ve cezası 5.000 TL. Fazla yolcu en yakın yerleşim yerinde indirilir.
Yolcu dururken ayağını yere koymalı mı?
Hayır. Dengeyi sürücü sağlar; yolcu ayaklarını her zaman basamakta tutmalı. Yere inen bir ayak, motor hareket ederken yolcunun kendisini ya da motoru dengesizleştirebilir.
Yolcuyla lastik basıncını değiştirmem gerekir mi?
Çoğu kullanım kılavuzu yolcuyla ya da yükle sürüş için daha yüksek bir soğuk basınç değeri verir. Kılavuzundaki ya da varsa motorun üzerindeki lastik etiketindeki yüklü değeri uygula.