Motosiklet kazalarının önemli bir kısmı virajda, çoğu zaman da başka hiçbir araç karışmadan yaşanır. Sebep neredeyse hep aynıdır: virajı fazla hızlı karşılamak, panikle bakışı engele kilitlemek ve motoru yatırmaktan korkmak. İyi haber şu ki viraj tekniği öğrenilebilir ve tekrarla otomatikleşen bir beceridir.
1. Bakış: motor gözünün gittiği yere gider
Virajın en önemli kuralı budur. Baktığın yere gidersin; bariyere, çukura ya da karşıdan gelen araca bakarsan oraya yönelirsin.
- Başını çevir, sadece gözünü değil. Kask yönü virajın çıkışına dönük olmalı.
- İleriye bak: Hemen önündeki asfalta değil, gidebileceğin en uzak noktaya, yani virajın görünen bitiş noktasına bak.
- Kaçış yoluna odaklan: Önüne bir engel çıktığında engele değil, engelin yanındaki boşluğa bak.
- Görüş noktası (vanishing point): Yolun iki kenarının birleştiği gibi görünen nokta yaklaşıyorsa viraj daralıyor, uzaklaşıyorsa açılıyor demektir. Bu nokta hızını ayarlamak için en iyi göstergedir.
2. Giriş hızı: “yavaş gir, hızlı çık”
Hızı virajın içinde değil, virajdan önce, motor dikken ayarla. Dik motor en fazla fren tutuşuna sahiptir; yattıkça lastiğin tutuşunun bir kısmı yana tutunmaya harcanır ve frene ayrılan pay azalır.
- Virajı gör, görüş mesafesine göre hızını değerlendir.
- Düz yolda frenle ve gerekiyorsa vites küçült.
- Viraja girerken frenleri bırak, gazı hafif ve sabit aç.
- Çıkışı gördüğünde ve motoru doğrultmaya başladığında gazı kademeli artır.
Virajın ortasında “fazla hızlıyım” hissi çoğu zaman gerçekte değildir; motor genellikle senin cesaret ettiğinden daha fazla yatabilir. Panikle frene asılmak yerine bakışını çıkışa çevirip biraz daha yatırmak çoğu durumda doğru tepkidir.
3. Counter-steering: ters yöne bas, o yöne dön
Yürüme hızının epey üzerinde motosiklet, gidonu çevirerek değil, gidona baskı uygulayarak yatırılır. Kural basit:
- Sağa dönmek için sağ gidon ucunu ileri it. Ön teker kısa bir an sola döner, motor sağa yatar.
- Sola dönmek için sol gidon ucunu ileri it.
Bunu zaten bilinçsizce yapıyorsun, ama bilinçli yapmak sana iki şey kazandırır: daha hızlı yön değiştirme ve acil kaçışta kontrol. Boş, düz bir yolda orta hızda gidonun bir ucuna hafifçe bastırıp motorun o tarafa yattığını hisset. Baskı ne kadar kararlıysa motor o kadar hızlı yatar.
4. Vücut pozisyonu
- Kollar gevşek: Dirsekler hafif bükük, gidonu sıkma. Sert kollar motorun kendi kendini düzeltmesini engeller ve titremeye yol açar.
- Bacaklarla tutun: Dizlerle depoyu hafifçe kavra, ağırlığı ayak basamaklarına ver. Böylece eller sadece yönlendirmeye kalır.
- İç tarafa hafif eğil: Omzunu ve başını virajın içine doğru biraz kaydırmak, aynı hızda motorun daha az yatmasını sağlar. Pist tarzı diz koyma sokakta gerekmez.
- Ayak uçları basamakta: Topuk basamakta olursa ayak yere sürtebilir.
5. Çizgi seçimi: dış, iç, dış
Sokakta temel çizgi şudur: virajı şeridin dışından karşıla, tepe noktasında içe yaklaş, çıkışta tekrar dışa aç. Ama sokakta pistten farklı olarak geç tepe noktası (late apex) tercih edilir:
- Viraja girerken biraz daha uzun süre dışta kal, dönüşe biraz daha geç başla.
- Böylece virajın çıkışını daha erken görürsün ve çıkışta karşı şeride kayma riski azalır.
- Sağa dönen virajda (sağdan trafik) şeridin orta-sol kısmından gir ama karşıdan gelen araçların aynalarına ve şerit ihlallerine karşı sola fazla yaklaşma.
- Sola dönen virajda karşı şeride taşan kask ve omuz hesabını unutma; motor yattığında başın şeridin dışına çıkabilir.
Kör virajlarda
Çıkışı göremediğin virajda, görebildiğin mesafe içinde durabileceğin hızda git. Virajın arkasında duran bir traktör, dökülmüş çakıl ya da mazot olabilir.
6. Asfalt ve tutuş
- Virajın içinde biriken çakıl, kum ve yaprak en sık tuzaktır; özellikle köy yolu bağlantılarının yakınında.
- Rögar kapakları, boya çizgileri ve yamalar ıslakken çok kaygandır. Mümkünse motor dikken üzerinden geç.
- Soğuk lastik ilk birkaç kilometrede daha az tutar. Sabah ve kışın ilk virajları yumuşak al. Bkz. kış sürüşü.
- Lastik basıncını ayda en az bir kez soğukken kontrol et; düşük basınç virajda motorun ağır ve belirsiz hissettirmesine yol açar.
Egzersiz önerileri
- Bakış çalışması: Boş bir otoparkta düşük hızda sekiz çiz. Her dönüşte başını çıkışa çevirmeye odaklan.
- Counter-steering: Düz yolda iki koni (ya da su şişesi) arasında şerit değiştirme yap, sadece gidon baskısıyla.
- Tanıdık yol: Bildiğin virajlı bir yolu önce yavaş sür, her virajda giriş noktası, tepe noktası ve çıkışı belirle. Hızı haftalar içinde yavaş yavaş artır.
- Eğitim: İleri sürüş eğitimleri ve kontrollü pist günleri, sokakta yıllar sürecek öğrenmeyi birkaç güne sığdırır.