“Motor çalışmıyor” şikayetlerinin en sık sebebi bitmiş ya da yorulmuş aküdür. Motosiklet aküleri araba akülerinden çok daha küçüktür; uzun süre kullanılmayan motorda, alarm ya da takip cihazı gibi sürekli akım çeken donanımlarla birkaç hafta içinde boşalabilir. Biraz bilgi ve basit bir şarj cihazı, bu sorunun çoğunu ortadan kaldırır.
1. Akü tipleri
| Tip | Özellik | Bakım |
|---|---|---|
| Konvansiyonel (sulu, kurşun-asit) | Eski ve ucuz motorlarda. Hücre kapakları vardır. | Sıvı seviyesi kontrol edilir, gerekirse saf su eklenir. Asit sızıntısına dikkat. |
| AGM (bakım gerektirmeyen) | Günümüzde en yaygın tip. Kapalıdır, sıvı eklenmez. | Sadece şarj durumu takip edilir. Kapakları açılmaz. |
| Jel | Titreşime dayanıklı, kapalı. | Uygun şarj programı ister; yüksek voltajla şarj edilmemeli. |
| Lityum (genelde LiFePO4) | Çok hafif, uzun ömürlü, pahalı. | Lityum uyumlu şarj cihazı şart. Kurşun-asit akülerin “desülfatasyon” ya da yüksek voltaj modları lityum aküye zarar verebilir. |
Aküyü değiştirirken motorun kullanım kılavuzundaki tipi, kapasiteyi ve boyutu kullan. Lityum aküye geçmeden önce motorun şarj sisteminin uyumlu olduğundan emin ol.
2. Akünün durumunu anlamak
Basit bir multimetre ile aküyü ölçmek birkaç saniye sürer. Ölçümü motor kapalıyken, motor en az birkaç saat çalıştırılmadıktan sonra yap.
- Kurşun-asit / AGM akü için kaba değerler: 12,6 V ve üzeri genelde tam dolu, 12,4 V civarı yarı dolu, 12,0 V ve altı boş kabul edilir. Boş halde uzun süre bekleyen kurşun-asit akü kalıcı hasar görebilir.
- Lityum akülerde dinlenme voltajı farklıdır; üreticinin değerlerine bak.
- Motor çalışırken: Devir biraz yükseldiğinde voltajın dinlenme değerinin üzerine çıkması şarj sisteminin çalıştığını gösterir. Değer kılavuzdaki aralığın altında ya da çok üstündeyse şarj dinamosu ya da konjektör (regülatör) arızası olabilir.
Zayıf akü belirtileri
- Marş yavaş ve isteksiz dönüyor, tıkırtı sesi geliyor
- Marşa basınca gösterge ışıkları sönüyor ya da titriyor
- Soğuk sabahlarda çalıştırmak zorlaşıyor
- Akü şişmiş, çatlamış ya da kutup başları beyaz/yeşil oksitlenmiş
3. Şarj idame cihazı (akıllı şarj)
Motorcunun en faydalı küçük yatırımlarından biridir. Normal bir şarj cihazından farkı, akü dolunca şarjı kesip sadece idame (koruma) moduna geçmesidir.
- Kışın ya da uzun süre kullanılmayan motorda haftalarca bağlı kalabilir.
- Çoğu cihazla birlikte aküye kalıcı bağlanan bir soket kablosu gelir; sele altından dışarı alınır ve her seferinde akü sökülmez.
- Motosiklet akülerine uygun düşük akımlı cihaz seç. Araba aküsü için yapılmış yüksek akımlı şarj cihazları küçük aküyü ısıtıp ömrünü kısaltabilir.
- Lityum akün varsa cihazın lityum moduna sahip olduğundan emin ol.
- Şarjı iyi havalandırılan bir yerde yap; kurşun-asit aküler şarj sırasında yanıcı gaz çıkarabilir.
4. Kışlık saklama
- Aküyü tam şarj et.
- Motorda kalacaksa şarj idame cihazına bağla.
- İdame cihazı yoksa aküyü söküp serin ve kuru bir yerde sakla, birkaç haftada bir voltajı kontrol edip şarj et.
- Sökerken önce eksi (-), sonra artı (+) kutbu çıkar. Takarken önce artı (+), sonra eksi (-).
Kış hazırlığının geri kalanı için kış rehberine bak.
5. Takviye ile çalıştırma: güvenli sıra
Bağlantı sırası
- Her iki aracın da kontağı kapalı olsun.
- Kırmızı kabloyu boş akünün artı (+) kutbuna bağla.
- Kırmızı kablonun diğer ucunu sağlam akünün artı (+) kutbuna bağla.
- Siyah kabloyu sağlam akünün eksi (-) kutbuna bağla.
- Siyah kablonun diğer ucunu boş aküye değil, çalıştırılacak motorun boyasız metal bir topraklama noktasına (şase, motor bloğunda bir cıvata) bağla. Erişim zorsa ve kılavuz izin veriyorsa eksi kutba bağlanabilir.
- Motoru çalıştır. Birkaç denemede çalışmazsa marşı uzun süre basılı tutma; marş motoru ısınır. Biraz bekleyip tekrar dene.
Sökme sırası (bağlamanın tam tersi)
- Siyah kabloyu topraklama noktasından çıkar.
- Siyah kabloyu sağlam aküden çıkar.
- Kırmızı kabloyu sağlam aküden çıkar.
- Kırmızı kabloyu çalışan motorun aküsünden çıkar.
Arabadan takviye
Araba aküsünden takviye yaparken arabanın motorunu çalıştırma. Çalışan arabanın şarj sistemi motosikletin küçük elektrik sistemini zorlayabilir. Kapalı bir araba aküsü bir motosikleti çalıştırmak için genellikle yeterlidir. Yine de motorunun kılavuzunda takviye konusunda özel bir uyarı varsa ona uy.
Taşınabilir takviye cihazı
Power bank tipi lityum takviye cihazları uzun yolda büyük kolaylıktır. Çoğunda ters bağlantı koruması bulunur. Motosiklete uygun güçte olanı seç ve cihazı da düzenli şarj et.
6. Çalıştıktan sonra
- Takviyeyle çalışan motoru kısa bir rölantiyle kapatma; akü bu şekilde dolmaz. Mümkünse bir süre sür, ardından aküyü şarj cihazıyla tam doldur.
- Akü kısa sürede tekrar boşalıyorsa sebep akünün kendisi, şarj sistemi ya da sürekli akım çeken bir donanım olabilir. Servise kaçak akım ve şarj voltajı ölçümü yaptır.
Motor çalışmıyorsa akü dışında kontrol et
- Yan ayak sensörü: Vitesteyken yan ayak açıksa çoğu motor çalışmaz.
- Motor kesme (kill) düğmesi “run” konumunda mı?
- Boşta (N) mısın ya da debriyaj çekili mi?
- Yakıt var mı, sigorta atmış mı?
- Anahtardaki immobilizer çipi tanınıyor mu (gösterge uyarısı)?