بسیاری از رانندگان سال‌ها موتور رانده‌اند و حتی یک بار هم با تمام قدرت ترمز نکرده‌اند. بعد در یک اضطرار واقعی یا به‌اندازه‌ی کافی ترمز نمی‌گیرند یا چرخ را قفل می‌کنند. ترمز مهارتی است که بیشتر از همه باید تمرین شود اما کمتر از همه تمرین می‌شود.
1. ترمز جلو ترمز اصلی است
هنگام ترمز وزن به جلو می‌رود: کمک‌فنر جلو فشرده می‌شود، لاستیک جلو بیشتر روی زمین فشار می‌آورد، لاستیک عقب سبک می‌شود. به همین دلیل روی زمین خشک بخش عمده‌ی قدرت توقف از ترمز جلو می‌آید؛ در ترمز شدید این سهم باز هم بسیار بیشتر می‌شود. راننده‌ای که فقط با ترمز عقب سعی می‌کند بایستد، مسافت توقف را به‌طور جدی بلندتر می‌کند.
- ترمز جلو: متوقف‌کننده‌ی اصلی. در جاده‌ی خشک و صاف بار ترمز شدید را او تحمل می‌کند.
- ترمز عقب: موتور را متعادل می‌کند، در مانور با سرعت کم و تنظیم سرعت در پیچ به کار می‌آید. در ترمز شدید چون چرخ عقب سبک می‌شود راحت قفل می‌کند.
- هر دو را با هم به کار ببرید: در هر ترمز استفاده از هر دو ترمز را به عادت تبدیل کنید. در لحظه‌ی اضطرار بدن عادت را تکرار می‌کند.
با عوض‌شدن سطح، تقسیم ترمز عوض می‌شود
روی سطح خیس، شنی یا خاکی چسبندگی کم می‌شود و انتقال وزن محدودتر می‌ماند. در این موارد با ترمز جلو نرم‌تر برخورد کنید، از ترمز عقب کمی بیشتر استفاده کنید. در سرعت کم، در دور برگردان‌های تنگ و مانور پارک، استفاده از ترمز عقب به‌جای ترمز جلو مانع از واژگونی موتور می‌شود.
2. بارگذاری تدریجی: فشردن، نه کشیدن
ناگهان آویزان شدن به دسته‌ی ترمز جلو می‌تواند پیش از اینکه کمک‌فنر فشرده شود لاستیک را قفل کند. تکنیک درست دو مرحله‌ای است:
- پیش‌بارگذاری: دسته را در لحظه‌ی اول آرام فشار دهید. کمک‌فنر فشرده می‌شود، وزن به جلو می‌رود، لاستیک جلو له می‌شود و چسبندگی بالا می‌رود.
- افزایش: بلافاصله پس از آن فشار را سریع اما روان زیاد کنید. زمان سپری‌شده کسر کوچکی از ثانیه است، اما تفاوت بزرگ است.
استفاده از دسته نه با چهار انگشت، بلکه در بیشتر موتورهای مدرن با دو انگشت (اشاره و میانی) هم قدرت کافی می‌دهد و هم اجازه می‌دهد با انگشتان باقی‌مانده گاز را کنترل کنید. اگر فاصله‌ی دسته‌ی ترمز قابل تنظیم است، آن را با اندازه‌ی دستتان تنظیم کنید.
3. اگر ABS دارد
- در اضطرار هر دو ترمز را محکم و پیوسته فشار دهید. پمپ نکنید؛ ABS این کار را به جای شما در هر ثانیه چندین بار انجام می‌دهد.
- روی دسته و پدال لرزش و تق‌تق حس خواهید کرد. این عادی است، ترمز را رها نکنید.
- چشمتان را به راه گریز بدهید، دست‌هایتان را شل نگه دارید، باک را با زانو فشار دهید.
- ABS معمولی وقتی موتور راست است بهترین کار را می‌کند. در برخی مدل‌ها ABS پیشرفته (حساس به شیب) هست که در پیچ هم کار می‌کند؛ اینکه موتور شما کدام را دارد از دفترچه‌ی راهنما بیاموزید.
4. اگر ABS ندارد
- ترمز جلو را تدریجی بارگذاری کنید و درست زیر حد قفل‌شدن نگه دارید.
- اگر چرخ جلو قفل شد: ترمز جلو را فوراً رها کنید، سپس دوباره تدریجی فشار دهید. چرخ جلوی قفل‌شده در چند ثانیه به زمین‌خوردن منجر می‌شود.
- اگر چرخ عقب قفل شد و موتور مستقیم می‌رود: در بیشتر موارد رها نکردن ترمز عقب و قفل نگه داشتن آن تا توقف امن‌تر است. رها کردن ناگهانی ترمز در حالی که عقب می‌لغزد، وقتی لاستیک ناگهان بگیرد می‌تواند موتور را پرتاب کند (highside).
- این واکنش‌ها فقط با تمرین به رفلکس تبدیل می‌شوند؛ در لحظه‌ی اضطرار وقت فکر کردن نیست.
5. ترمز در پیچ
وقتی موتور کج است، چسبندگی لاستیک هم برای پهلو و هم برای ترمز تقسیم می‌شود. اگر داخل پیچ به ترمز شدید نیاز پیدا کردید دو راه دارید:
- اگر فضا کافی است: اول موتور را در زمان کوتاه راست کنید، سپس با موتور راست ترمز شدید بگیرید.
- اگر فضا نیست: بسیار نرم شروع کنید و با راست‌شدن موتور قدرت ترمز را زیاد کنید.
بهترین حالت این است که مجبور نشوید در پیچ ترمز کنید؛ سرعت را پیش از پیچ تنظیم کنید. جزئیات در راهنمای تکنیک پیچیدن.
6. ترمز موتور و دنده
رها کردن گاز و پایین آوردن دنده سرعت را کم می‌کند اما جای ترمز اضطراری را نمی‌گیرد. در ترمز اضطراری، کشیدن کلاچ مانع از آن می‌شود که ترمز موتور چرخ عقب را قفل کند. هنگام ایستادن پایین‌آوردن به دنده‌ی یک را فراموش نکنید؛ در خطری که از پشت می‌آید باید بتوانید فوراً حرکت کنید.
7. فاصله‌ی تعقیب و زمان واکنش
حتی بهترین تکنیک ترمز هم زمان واکنش را صفر نمی‌کند. در فاصله‌ی دیدن خطر تا فشردن ترمز، موتور به حرکت ادامه می‌دهد. با وسیله‌ی جلویی در جاده‌ی خشک دست‌کم دو ثانیه و در جاده‌ی خیس فاصله‌ی بیشتر بگذارید. در جاهایی که ترافیک سنگین است، دو انگشتتان را آماده روی دسته‌ی ترمز نگه دارید.
برنامه‌ی تمرین
در یک پارکینگ خالی، تمیز و صاف، با تجهیزات کامل:
- گرم‌کردن: با سرعت کم (حدود 20 تا 30 km/h) با استفاده از هر دو ترمز با هم توقف‌های نرم انجام دهید.
- بارگذاری تدریجی: در همان سرعت با حس‌کردن مراحل پیش‌بارگذاری و افزایش، توقف‌های شدیدتر انجام دهید.
- افزایش سرعت: هرچه احساس امنیت کردید، سرعت را کم‌کم بالا ببرید. یک نقطه‌ی توقف (مخروط، نشانه) تعیین کنید و هر بار سعی کنید فاصله را کوتاه‌تر کنید.
- حس ABS: در موتور دارای ABS تا زمانی که ABS وارد عمل شود فشار دهید؛ شناخت لرزش در لحظه‌ی واقعی شما را دچار وحشت نمی‌کند.
- گریز: سناریوی ترمز شدید به‌جای توقف و سپس فرار به یک سو را تمرین کنید.