Model sayfalarında motorun yanında hep bir ibare görürsün: \"hava soğutmalı\" ya da \"sıvı soğutmalı\". Halk arasında sıvı soğutmaya \"su soğutmalı\" da denir. Bu fark motorun karakterini, bakım ihtiyacını, yaz trafiğinde nasıl davranacağını ve hatta motorun görünüşünü belirler. Bu rehberde iki sistemin nasıl çalıştığını, artı ve eksilerini, hangisinin kime uygun olduğunu ve motorun neden hararet yaptığını anlatıyoruz.
\n\nHava soğutmada silindir ve silindir kapağının dışındaki ince kanatçıklar ısıyı yüzeye taşır, motorun üzerinden geçen hava da bu ısıyı alıp götürür. Radyatör, pompa ya da soğutma sıvısı yoktur. Bazı modellerde motor yağı da ayrı bir yağ soğutucusuyla bu işe yardım eder.
\nSıvı soğutmada motorun içindeki kanallardan bir soğutma sıvısı dolaşır. Su pompası sıvıyı döndürür, termostat motor ısınana kadar sıvıyı radyatöre göndermez, radyatör ve gerektiğinde devreye giren fan ısıyı havaya verir. Sistem kapalı ve basınçlıdır.
\nİki örnek: Honda'nın Türkiye sitesinde CB125F hava soğutmalı, tek silindirli bir motorla; CB650R sıvı soğutmalı, sıralı dört silindirli bir motorla listeleniyor. Kawasaki Z650'nin paralel ikiz motoru da sıvı soğutmalı.
\n\n| Hava soğutmalı | Sıvı soğutmalı | |
|---|---|---|
| Parça sayısı | Az; radyatör, pompa, hortum yok | Radyatör, pompa, termostat, fan, hortumlar |
| Bakım | Soğutma sıvısı bakımı yok | Sıvı seviyesi kontrolü ve periyodik değişim |
| Sıcaklık kontrolü | Dış havaya ve hıza bağlı, dalgalı | Termostat sayesinde dar aralıkta, kararlı |
| Yaz trafiğinde | Uzun beklemede motor çok ısınabilir | Fan devreye girer; sıcak hava fanla bacaklara gelebilir |
| Güç ve performans | Genellikle düşük ve orta güçlü motorlarda | Yüksek güçlü, yüksek devirli motorların çoğunda |
| Hasar riski | Düşüşte etkilenecek radyatör yok | Radyatör taş ve düşüşe karşı korunmalı |
| Görünüm | Kanatçıklı, klasik görünüm | Radyatör ve hortumlar görünür |
Hava soğutmalı motorun en büyük avantajı sadelik. Arıza çıkaracak parça az, bakım kalemi az; radyatör sızıntısı, pompa arızası ya da hortum patlaması diye bir derdin olmaz. Bu yüzden küçük hacimli iş ve şehir motorlarında, klasik görünümlü modellerde sık görülür. Hafiflik ve düşüşte radyatörün zarar görme riskinin olmaması da artı.
\nEksi tarafı sıcaklık kontrolünün sınırlı olması. Motorun ısısı dış havaya ve hıza bağlı; yaz ortasında sıkışık trafikte uzun süre rölantide beklemek motoru ve motor yağını çok ısıtabilir. Ayrıca yüksek güç ve sıkı emisyon hedefleri, sıcaklığın dar aralıkta tutulmasını gerektirdiği için güçlü modern motorların çoğunda sıvı soğutma tercih ediliyor.
\n\nSıvı soğutma motoru hep ideal çalışma sıcaklığına yakın tutar. Bu, daha yüksek güç, daha kararlı performans ve uzun yolda, yokuşta, yazın trafikte daha az sıcaklık sorunu demek. Su ceketi motor sesini de bir miktar bastırır.
\nBedeli daha fazla parça ve bakım: soğutma sıvısı seviyesi takip edilmeli ve kılavuzdaki aralıkta değiştirilmeli, radyatör petekleri temiz tutulmalı, hortumlar ve kelepçeler kontrol edilmeli. Radyatör ön tekerden sıçrayan taşa ve düşüşe açık; arazi kullanacaksan radyatör koruması düşün. Sıcak havada fanın üflediği sıcak hava sürücünün bacaklarına gelebilir.
\n\nSoğutma tipi tek başına karar verdirmez; ehliyet, bütçe ve kullanım amacıyla birlikte düşün. Seçim için motor bulucuyu ve ilk motor rehberini kullanabilirsin.
\n\nSıvı soğutmalı motorlarda hararetin en olası nedenleri:
\nHava soğutmalı motorlarda ise sıcak havada uzun rölanti, düşük yağ seviyesi, kanatçıkların çamurla kaplanması ve fakir karışım ısınmayı artırır. İki tipte de egzozdan yoğun beyaz duman, hararetle birlikte görülüyorsa ciddi bir sorun olabilir; bkz. egzoz dumanı rehberi.
\n\nSoğutma sıvısı sadece motoru soğutmaz, içindeki antifriz sayesinde kışın donmayı ve sistemin içinde korozyonu önler. Kıştan önce sıvının seviyesini ve rengini kontrol et; bulanık, paslı görünüyorsa ya da değişim zamanı geldiyse yenile. Soğuk havada motorun hazırlanması için kış rehberine bak. Bakım takvimini kendi motorunun kılavuzundan takip et; örnek bir program bakım rehberinde.
\n\nHava soğutma sade, hafif ve bakımı az; şehir içi ve küçük hacimli motorlar için mantıklı. Sıvı soğutma motoru kararlı sıcaklıkta tutar, yüksek güçlü ve uzun yolda çok kullanılan motorlar için daha uygun ama soğutma sıvısı bakımı ister. Hangisini seçersen seç, hararet lambasını ciddiye al, sıcak radyatör kapağını açma ve soğutma sıvısını kılavuzdaki aralıkta yenile.
\n\nHer durumda değil. Sıvı soğutma kararlı sıcaklık ve yüksek güç sağlar; hava soğutma ise daha sade ve bakımı az. Şehir içi kullanılan küçük bir motorda hava soğutma yeterli olabilir.
\nSıcak havada uzun süre rölantide beklemek hava soğutmalı motoru çok ısıtabilir. Uzun beklemelerde motoru kapat, yağ seviyesini doğru tut ve kanatçıkları temiz tut.
\nDeğişim aralığı modele göre değişir ve kılavuzdaki bakım programında yazar. Kıştan önce seviyesini ve görünüşünü kontrol etmek iyi bir alışkanlık.
\nKılavuzda belirtilen soğutma sıvısını kullan. Acil durumda su eklediysen donma ve korozyon koruması azalır; karışım oranını en kısa sürede düzelttir.
"}